CAR-T (Chimeric Antigen receiver T-cell) ምንድን ነው?
በመጀመሪያ, የሰውን በሽታ የመከላከል ስርዓትን እንመልከት.
የሰውነትን በሽታ የመከላከል ስርዓት በሴሎች፣ በቲሹዎች እና በአካላት አውታረመረብ የተገነባ ሲሆን ይህም አካልን ለመጠበቅ በጋራ ይሠራሉ።ከተካተቱት አስፈላጊ ሴሎች ውስጥ አንዱ ሉኪዮትስ የተባሉት ነጭ የደም ሴሎች ሲሆኑ በሽታ አምጪ ህዋሳትን ወይም ንጥረ ነገሮችን ለመፈለግ እና ለማጥፋት ሁለት መሰረታዊ ዓይነቶች ይመጣሉ.
ሁለቱ መሰረታዊ የሉኪዮትስ ዓይነቶች፡-
Ø ፋጎሳይትስ፣ ወራሪ ህዋሳትን የሚያኝኩ ሴሎች
Ø ሊምፎይተስ፣ ሰውነት የቀድሞ ወራሪዎችን እንዲያስታውስ እና እንዲያውቅ እና ሰውነታቸውን እንዲያጠፋቸው የሚረዱ ሴሎች
የተለያዩ ሴሎች ቁጥር እንደ ፋጎሳይት ይቆጠራሉ።በጣም የተለመደው የኒውትሮፊል ዝርያ ነው, እሱም በዋነኝነት ባክቴሪያዎችን ይዋጋል.ዶክተሮች ስለ የባክቴሪያ ኢንፌክሽን ከተጨነቁ, አንድ በሽተኛ በኢንፌክሽኑ የሚቀሰቅሱ የኒውትሮፊል ዓይነቶች ጨምረዋል እንደሆነ ለማወቅ የደም ምርመራ ማዘዝ ይችላሉ.ሰውነት ለአንድ የተወሰነ ወራሪ አይነት ተገቢውን ምላሽ እንዲሰጥ ለማድረግ ሌሎች የፋጎሳይት ዓይነቶች የራሳቸው ስራዎች አሏቸው።
ሁለቱ ዓይነት ሊምፎይቶች ቢ ሊምፎይቶች እና ቲ ሊምፎይቶች ናቸው።ሊምፎይኮች የሚጀምሩት በአጥንት መቅኒ ውስጥ ነው እና እዚያው ይቆዩ እና ወደ ቢ ሴሎች ይደርሳሉ ወይም ወደ ቲሞስ ግራንት ይተዋሉ እና ወደ ቲ ሴሎች ይደርሳሉ።ቢ ሊምፎይቶች እና ቲ ሊምፎይቶች የተለያዩ ተግባራት አሏቸው፡- ቢ ሊምፎይቶች እንደ የሰውነት ወታደራዊ ኢንተለጀንስ ሲስተም ናቸው፣ ኢላማቸውን መፈለግ እና በእነሱ ላይ ለመቆለፍ መከላከያ ይልካሉ።ቲ ሴሎች እንደ ወታደሮቹ ናቸው, የስለላ ስርዓቱ የለየውን ወራሪዎች ያጠፋሉ.
የሰውነትን በሽታ የመከላከል ስርዓት በሴሎች፣ በቲሹዎች እና በአካላት አውታረመረብ የተገነባ ሲሆን ይህም አካልን ለመጠበቅ በጋራ ይሠራሉ።ከተካተቱት አስፈላጊ ሴሎች ውስጥ አንዱ ሉኪዮትስ የተባሉት ነጭ የደም ሴሎች ሲሆኑ በሽታ አምጪ ህዋሳትን ወይም ንጥረ ነገሮችን ለመፈለግ እና ለማጥፋት ሁለት መሰረታዊ ዓይነቶች ይመጣሉ.
ሁለቱ መሰረታዊ የሉኪዮትስ ዓይነቶች፡-
Ø ፋጎሳይትስ፣ ወራሪ ህዋሳትን የሚያኝኩ ሴሎች
Ø ሊምፎይተስ፣ ሰውነት የቀድሞ ወራሪዎችን እንዲያስታውስ እና እንዲያውቅ እና ሰውነታቸውን እንዲያጠፋቸው የሚረዱ ሴሎች
የተለያዩ ሴሎች ቁጥር እንደ ፋጎሳይት ይቆጠራሉ።በጣም የተለመደው የኒውትሮፊል ዝርያ ነው, እሱም በዋነኝነት ባክቴሪያዎችን ይዋጋል.ዶክተሮች ስለ የባክቴሪያ ኢንፌክሽን ከተጨነቁ, አንድ በሽተኛ በኢንፌክሽኑ የሚቀሰቅሱ የኒውትሮፊል ዓይነቶች ጨምረዋል እንደሆነ ለማወቅ የደም ምርመራ ማዘዝ ይችላሉ.ሰውነት ለአንድ የተወሰነ ወራሪ አይነት ተገቢውን ምላሽ እንዲሰጥ ለማድረግ ሌሎች የፋጎሳይት ዓይነቶች የራሳቸው ስራዎች አሏቸው።
ሁለቱ ዓይነት ሊምፎይቶች ቢ ሊምፎይቶች እና ቲ ሊምፎይቶች ናቸው።ሊምፎይኮች የሚጀምሩት በአጥንት መቅኒ ውስጥ ነው እና እዚያው ይቆዩ እና ወደ ቢ ሴሎች ይደርሳሉ ወይም ወደ ቲሞስ ግራንት ይተዋሉ እና ወደ ቲ ሴሎች ይደርሳሉ።ቢ ሊምፎይቶች እና ቲ ሊምፎይቶች የተለያዩ ተግባራት አሏቸው፡- ቢ ሊምፎይቶች እንደ የሰውነት ወታደራዊ ኢንተለጀንስ ሲስተም ናቸው፣ ኢላማቸውን መፈለግ እና በእነሱ ላይ ለመቆለፍ መከላከያ ይልካሉ።ቲ ሴሎች እንደ ወታደሮቹ ናቸው, የስለላ ስርዓቱ የለየውን ወራሪዎች ያጠፋሉ.
ቺሜሪክ አንቲጂን ተቀባይ (CAR) ቲ ሴል ቴክኖሎጂ፡ የማደጎ ሴሉላር ኢሚውኖቴራፒ (ACI) አይነት ነው።የታካሚው ቲ ሴል CARን በጄኔቲክ የመልሶ ግንባታ ቴክኖሎጂ ይገልፃል ፣ ይህም የቲ ህዋሶች ከተለመዱት የበሽታ ተከላካይ ሕዋሳት የበለጠ ኢላማ ፣ ገዳይ እና ቀጣይነት ያለው ፣ እና የአካባቢያዊ የበሽታ መከላከያ ማይክሮኒየር ዕጢን ማሸነፍ እና የአስተናጋጁን የበሽታ መቋቋም መቻቻልን ይሰብራል።ይህ የተለየ የበሽታ መከላከያ ሴል ፀረ-ቲሞር ሕክምና ነው.
የCART መርህ የታካሚውን የቲ ህዋሶችን “የተለመደውን ስሪት” አውጥቶ የጂን ምህንድስናን መቀጠል፣ በብልቃጥ ውስጥ በመሰብሰብ ለትልቅ ፀረ-ሰው መሳሪያ “የኪሜሪክ አንቲጂን ተቀባይ ተቀባይ (CAR)” እና ከዚያ የተለወጠውን ወደ ውስጥ ማስገባት ነው። ቲ ሴሎች ወደ በሽተኛው አካል ይመለሳሉ፣ አዲስ የተሻሻሉ ሴል ተቀባይዎች የቲ ሴሎችን የካንሰር ሴሎችን ለማግኘት እና ለማጥፋት የሚያስችል ራዳር ሲስተም የመትከል አይነት ይሆናሉ።
የ CART በ BPIH ያለው ጥቅም
በሴሉላር ሲግናል ጎራ መዋቅር ውስጥ ባለው ልዩነት ምክንያት CAR አራት ትውልዶችን አዘጋጅቷል።የቅርብ ጊዜውን ትውልድ CART እንጠቀማለን።
1ሴንትማመንጨት፡ አንድ የሴሉላር ሲግናል ክፍል ብቻ ነበር እና ዕጢው መከልከል ውጤቱ ደካማ ነበር።
2ndትውልድ፡- በመጀመሪያው ትውልድ ላይ የተመሠረተ አብሮ የሚያነቃቃ ሞለኪውል ታክሏል፣ እና የቲ ሴሎች ዕጢዎችን የመግደል አቅም ተሻሽሏል።
3rdትውልድ፡ በሁለተኛው የCAR ትውልድ ላይ በመመስረት፣ የቲ ህዋሶች እጢ እድገትን ለመግታት እና አፖፕቶሲስን የማስተዋወቅ ችሎታ በእጅጉ ተሻሽሏል።
4thማመንጨት፡ CAR-T ህዋሶች CAR ኢላማውን አንቲጂን ካወቀ በኋላ ኢንተርሌውኪን-12ን ለማነሳሳት የታችኛውን ተፋሰስ ትራንስሪፕሽን ፋክተር NFAT በማንቃት የእጢ ሴል ህዝብን በማጽዳት ላይ ሊሳተፉ ይችላሉ።
የሕክምና ሂደት
1) የነጭ የደም ሕዋስ ማግለል፡- የታካሚው ቲ ሴሎች ከደም አካባቢ ተለይተዋል፤
2) የቲ ሴሎችን ማግበር: ማግኔቲክ ዶቃዎች (ሰው ሠራሽ የዴንዶቲክ ሴሎች) በፀረ እንግዳ አካላት የተሸፈኑ የቲ ሴሎችን ለማግበር ያገለግላሉ;
መተላለፍ፡ ቲ ህዋሶች CARን በብልቃጥ ለመግለፅ በጄኔቲክ ምህንድስና የተሰሩ ናቸው።
3) ማጉላት፡- በጄኔቲክ የተሻሻሉ ቲ ሴሎች በብልቃጥ ውስጥ ይጨምራሉ።
4) ኪሞቴራፒ፡- በሽተኛው በቲ ሴል እንደገና ከመውጣቱ በፊት በኬሞቴራፒ ቀድሞ ታክሟል።
5) ድጋሚ መርፌ፡- በዘረመል የተሻሻሉ ቲ ህዋሶች ወደ በሽተኛው መልሰው ያስገባሉ።
ጥቅሞቹ፡-
1)የ CAR ቲ ህዋሶች በጣም ያነጣጠሩ ናቸው እና የቲዩመር ሴሎችን አንቲጂንን የበለጠ ውጤታማ በሆነ መንገድ ሊገድሉ ይችላሉ።
2)CAR-T የሕዋስ ሕክምና ትንሽ ጊዜ ይፈልጋል።CAR T ለባህል ቲ ሴሎች በጣም አጭር ጊዜን ይፈልጋል ምክንያቱም በተመሳሳዩ የሕክምና ውጤት ውስጥ ጥቂት ሴሎችን ይፈልጋል።የቫይትሮ ባህል ዑደት ወደ 2 ሳምንታት ሊቀንስ ይችላል, ይህም የጥበቃ ጊዜን በእጅጉ ይቀንሳል.
3)CAR የፔፕታይድ አንቲጂኖችን ብቻ ሳይሆን ስኳር እና ሊፒድ አንቲጂኖችን ለይቶ ማወቅ ይችላል፣ ይህም የታለመውን የእጢ አንቲጂኖች መጠን ያሰፋል።የ CAR ቲ ሕክምና በቲሞር ሴሎች ፕሮቲን አንቲጂኖች ብቻ የተገደበ አይደለም.CAR T በበርካታ ልኬቶች ውስጥ አንቲጂኖችን ለመለየት የስኳር እና የሊፕድ ፕሮቲን ያልሆኑ የቲሞር ሴሎች አንቲጂኖችን መጠቀም ይችላል።
4)CAR-T የተወሰነ ሰፊ - ስፔክትረም መራባት አለው።የተወሰኑ ቦታዎች እንደ EGFR ባሉ በርካታ እጢ ህዋሶች ውስጥ ስለሚገለጹ፣ የዚህ አንቲጂን CAR ጂን አንዴ ከተሰራ በሰፊው ጥቅም ላይ ሊውል ይችላል።
5)የ CAR ቲ ሴሎች የበሽታ መከላከያ የማስታወስ ችሎታ አላቸው እና በሰውነት ውስጥ ለረጅም ጊዜ ሊኖሩ ይችላሉ.ዕጢው እንደገና እንዳይከሰት ለመከላከል ትልቅ ክሊኒካዊ ጠቀሜታ አለው.